it is getting dark

* * *

1. (= mroczno) darkly, dark; ciemno jak w grobie l. ciemno, choć oko wykol pitch black; robi się ciemno it's getting dark.

2. (= niezrozumiale, niejasno) obscurely.

3. w ciemno blind, blindly; randka w ciemno blind date; strzał w ciemno shot in the dark; kupić coś w ciemno buy sth sight unseen.

- tu jest ciemno it’s dark (in) here

- robi się ciemno it’s getting dark

- w pokoju było ciemno od dymu the room was thick with (cigarette) smoke

- zrobiło mu się ciemno przed oczami he felt dizzy

- ciemno widzę przyszłość przen. the future looks bleak to me

- ciemno zabarwiony dark-coloured

- ciemno ubarwiony ptak a darkcoloured bird

- farbować coś na ciemno to dye sth a dark colour

- była zawsze ciemno ubrana she always wore dark clothes

- ciemno opalona skóra deeply-tanned skin

- ciemnobrązowy dark-brown

- ciemnooki dark-eyed

■ ciemno, choć oko wykol a. ciemno jak w grobie a. ciemno, choć w pysk daj (as) dark as pitch, pitch-dark

- było ciemno, choć oko wykol it was pitch-dark

- strzał w ciemno a shot in the dark

- randka w ciemno a blind date pot.

- kupować coś w ciemno to buy sth on spec pot.

- jechałem tam zupełnie w ciemno I went there without any idea of what to expect

- można w ciemno założyć, że… you can bet your life that…

1. nt

2. adv

ściemnić pf. -ij

1. (np. lampę, światło) darken.

2. pot. (= zmyślać, oszukiwać) ściemniać komuś pull the wool over sb's eyes; nie ściemniaj mi tu, dobra? stop playing your tricks on me, will you?

3. pot. (= podrywać kogoś) chat up ( kogoś sb); (= starać się o kogoś) work ( kogoś on sb); ściemniłem ją na mój nowy samochód she fell for me when she saw my new car; udało mi się ją ściemnić dopiero kiedy zaproponowałem, że pójdę z jej psem na spacer, kiedy musiała zostać w pracy I finally won her over when I proposed to take her dog for a walk when she had to stay at work; chyba ciągle ją ściemnia I think he's still working on her.

ściemnić się pf. get dark; ściemnia się it's getting dark.

- ściemniało się, gdy wrócili do domu it was getting dark when they got back home

- gdy wkręcała żarówkę, ktoś zadzwonił do drzwi when a. as she was screwing in a new light bulb, someone rang the bell

- odwiedzę cię, gdy będę w mieście I’ll come and see you when I’m in town

- podczas gdy while; (w przeciwstawieniu) whereas

- podczas gdy rozmawiali while they were talking

- on lubi koty, podczas gdy ja wolę psy he likes cats while a. whereas I prefer dogs

- przyjdę do ciebie, gdy skończę pracę I’ll come and see you when a. after I finish work

- gdy tylko as soon as

- gdy tylko pies usłyszał hałas, schował się pod łóżkiem as soon as the dog heard the noise, he hid under the bed

- gdy tylko ona przyjedzie, zaraz do ciebie zadzwonię I’ll phone you as soon as she gets here

- lata, gdy mógł pracować całe noce the years when he could work all night long

- z chwilą, gdy wylądowali w Rzymie the moment they touched down in Rome

- teraz, gdy jesteś już żonaty… now that you are a married man…

- wtedy, gdy mnie zobaczył… when he saw me…

- ona otrzyma dyplom, gdy złoży ostatni egzamin she’ll receive her diploma when she passes her last exam

■ gdy chodzi o niego/to when it comes to him/that, as far as he’s/that’s concerned

- gdy mowa o nim/tym as to him/that, as far as he’s/that’s concerned

- wtedy i tylko wtedy, gdy only when

* * *

* * *

1. ( wprowadza zdanie okolicznikowe czasu) when; ( także) as soon as; obudziłem się, gdy było już jasno I awoke when it became light; zadzwonię do ciebie, gdy tylko będę mógł I'll call you as soon as I can; były to czasy, gdy kobiety chodziły w długich sukniach they were the days when women wore long dresses; teraz gdy już wszyscy jesteśmy razem now that we're all together.

2. (= jeżeli) if; gdy chcesz oglądać program satelitarny, musisz przełączyć kanał if you want to watch something on satellite, you'll have to change the channel.

* * *

rób

1. (= wytwarzać, przyrządzać) make ( coś z czegoś sth from sth l. sth (out) of sth); (krok, spacer, notatki, zdjęcie) take; robić błędy ortograficzne be a bad speller; robić bokami (= oddychać ciężko) pant; robić długi contract debts; robić w majtki pot. shit one's pants; robić pieniądze make money; kaczki robią „kwa” ducks go „quack”.

2. (= czynić) make, do; robić swoje (= wykonywać swoją pracę) do one's job; (= nie wychylać się) mind one's own business; robić komuś kawały play jokes on sb; robić na kimś wrażenie impress sb; nie robić wrażenia fail to impress; zupełnie nie zrobiło to na nim wrażenia it was completely lost on him; robić plany na przyszłość look ahead; robić porządki ( w domu) clean house; robić słodkie oczy do kogoś make sheep's eyes at sb; robić dobrą minę do złej gry grin and bear it, put on a brave l. bold front; robić (sobie) makijaż make up; robić coś na zamówienie make sth to order; robić (sobie) przerwę take a break; robić zakupy do the shopping, shop; dużo gadać, a mało robić be all mouth and no action; nic sobie nie robić z kogoś/czegoś laugh at sb/sth, set sb/sth at naught; robić sobie jaja take the piss (z kogoś/czegoś out of sb/sth); przestań robić sobie jaja! cut the kidding!; robić coś dla frajdy/zysku pot. do sth for kicks/profit; robić postępy w czymś get on with sth, make headway in l. with sth; robić kogoś w balona take sb for a ride, take the mickey out of sb; robić z czegoś dobry użytek use sth to advantage; robić z czegoś dramat l. tragedię make a drama out of sth; robić z igły widły make a mountain out of a molehill; robić wszystko z zegarkiem w ręku live by the clock; cóż on u licha robi? what on earth is he doing?.

3. (= powodować) (zamieszanie, hałas, problemy) make, cause; robić alarm raise the alarm; robić komuś konkurencję compete with sb; robić trudności raise difficulties; robić z czegoś problem l. sprawę make an issue out of sth; robić komuś nadzieję raise sb's hopes; robić komuś krzywdę harm sb, wrong sb; robić z siebie głupka make a fool of o.s.; robić z siebie widowisko make an exhibition l. a spectacle of o.s.

4. (= postępować, działać) do, act; to ci dobrze zrobi it will do you good; nie robi mi to różnicy it's all the same to me, it doesn't make any difference to me.

5. pot. (= pracować zarobkowo) work.

rób

1. (= być robionym) be made; robić się na bóstwo doll o.s. up.

2. (= przeobrażać się, stawać się) grow, become, turn, go; robi się ciemno/zimno it's getting dark/cold; robi się go żal one feels sorry for him; robi mi się niedobrze I'm beginning to feel sick; robi mi się niedobrze już na samą myśl o tym the very thought of it makes me sick; już się robi no sooner said than done; już się robi! I (we etc.) will get right down to it!; na tym biurku robią się plamy this desk stains easily; tak się nie robi (= tak nie wolno) it's not fair; robiło się gorąco przen. the situation was hotting up.

- zapadł zmierzch dusk a. twilight fell

- zmierzch epoki/życia the twilight of an era/of life

- □ zmierzch astronomiczny Astron. astronomical twilight

* * *

* * *

1. ( pora dnia) dusk, twilight; o zmierzchu at dusk; przed zmierzchem before dusk; zmierzch zapada it's getting dark.

2. przen. (= kres) twilight; u zmierzchu kariery in the twilight of one's career; zmierzch cywilizacji twilight of civilization.

- zwłaszcza w pierwszym okresie especially a. particularly in the first period

- lubiła zwłaszcza westerny she was particularly fond of westerns

- zwłaszcza rano czuł się zmęczony he was particularly tired in the mornings

- cała Polska, a zwłaszcza jej wschodnia część the whole of Poland, especially a. particularly the eastern part

- nie mam pieniędzy, a już zwłaszcza na takie głupstwa I don’t have any money, especially for nonsense like that

- zwłaszcza że… especially as…

- trzeba już wracać, zwłaszcza że robi się ciemno we have to turn back, especially as it’s getting dark

* * *

* * *

especially, particularly, in particular; a zwłaszcza nie... least of all...; lubię literaturę, zwłaszcza francuską I like literature, especially French literature; mrozy są dokuczliwe zwłaszcza w styczniu frosts are particularly troublesome in January; zwłaszcza że... especially that...; zwłaszcza z tego powodu especially for that reason.

- w pokoju było mroczno od dymu the room was dim with smoke

- robić meble/zabawki to make furniture/toys

- robić herbatę/obiad to make tea/lunch

- robić szal szydełkiem/na drutach to crochet/knit a shawl

- robić obuwie na obstalunek a. na zamówienie [szewc] to make shoes to order

- robił sobie garnitury na miarę he had his suits made to measure ⇒ zrobić

- robić wdech/wydech to breathe in/breathe out

- robić pranie to do (the) washing

- robić porządki w domu to do (some) house cleaning, to clean the house

- robić korektę to proof-read

- robić notatki to make notes

- robić badania naukowe to do research

- robić makijaż to make up

- robić komuś operację to operate on sb

- robić komuś prześwietlenie to give sb an X-ray

- robiła mu opatrunki she dressed his wound/cut

- robić komuś prezenty to give sb presents

- robić przygotowania do czegoś to make preparations for sth

- robić zebranie załogi to organize a staff meeting

- nie móc nic robić to be unable to do anything, to be incapable of doing anything ⇒ zrobić

- robić scenę to make a scene

- robić głupstwa to be silly

- nie rób głupstw don’t be silly

- robić obietnice/propozycje to make promises/proposals

- robić dygresje to make digressions, to digress

- robić ustępstwa to make concessions

- robić zamieszanie to make a fuss

- robić panikę to panic

- dobrze/źle robi, że idzie na urlop it’s a good/bad idea for him/her to go on holiday

- robić komuś wymówki/zarzuty (z powodu czegoś) to reproach sb (for sth)

- robić komuś krzywdę to do harm to sb

- robić aluzje (do czegoś) to make allusions (to sth) ⇒ zrobić

- robić na budowie to work on a construction site

- robić od świtu do nocy to work from dawn until dusk

- robić przy nafcie to work on an oil rig

- robić u kogoś pot. to work for sb

- śniadanie już się robi breakfast is being made ⇒ zrobić się

- robi się ciemno/widno/zimno it’s getting dark/light/cold

- kiedy na nią patrzy, robi mu się wesoło na sercu when he looks at her his spirits rise ⇒ zrobić się

- robić się na blond/rudo to dye one’s hair blond/red

- robić się na piękną a. bóstwo to tart oneself up GB pot.

- co z nim/nimi robić? what shall we do with him/them?

- co tu (tam) robisz? what have you been up to?

- co a. cóż (było) robić? what is/was there to do?

- wiek robi swoje age takes its toll

- moje argumenty zrobiły swoje my reasoning was effective

- coś się ze mną/z tym komputerem robi something’s the matter with me/the computer

- czas robi swoje time marches on

- każdy robił co mógł ≈ everybody did their best

- robił co mógł, żeby jej pomóc he did his best to help her

- robi, co (do niego/niej) należy he/she’s doing what he/she has to do

- robi, co chce he/she does as he/she likes

- tu każdy robi co mu się żywnie podoba it’s Liberty Hall here!

- ziółka dobrze jej robią na wątrobę herbal tea is good for her liver

- niewiele sobie robić z kogoś/czegoś to not care much about sb/sth

- niewiele sobie robi z twoich uwag he/she doesn’t care much about what you have to say

- robi mi się niedobrze a. słabo I feel sick

- robi mi się za gorąco a. za zimno I’m beginning to feel too hot/cold

- robi się!, już się robi! pot. right oh!

- robić dużo a. wiele dobrego to do a lot of good

- robić pieniądze/fortunę a. majątek to make money/a fortune

- robić grymasy a. fochy to sulk, to be in a pet

- robić 100 kilometrów na godzinę to do a 100 kilometres per hour

- robić kogoś na szaro pot. to set sb up, to frame sb

- robić komedie pot. to indulge in play-acting, to be play-acting

- robić komuś kawały to play tricks on sb

- robić pod siebie pot. to be incontinent

- robić sobie z kogoś zabawę to make fun of sb; to make sport of sb dat.

- robić swoje to do one’s job, to do one’s own thing

- robić tragedię z czegoś to make sth out to be a tragedy

- nie rób tragedii, wszystko się ułoży don’t despair, everything will be alright

- robić w majtki a. spodnie a. portki posp. to wet oneself posp.; to wet one’s pants, to mess oneself

- robił w portki ze strachu he was scared out of his wits; he shat himself with fright posp., he was scared shitless posp.

- robić wiele/wszystko, aby… to do a lot/everything in order to…

- robić wyjątek to make an exception

- robić z czegoś sekret a. tajemnicę to make a secret out of sth, to be secretive about sth

- nie robiła z tego sekretu a. tajemnicy she made no secret of it

- robić z kogoś durnia a. głupca a. balona to make a fool of sb

- robić z siebie/kogoś pośmiewisko to make a laughing stock of oneself/sb

- ściemnia się it’s getting dark

1) (= kiedy) when, as

2) (= natomiast) whereas

3) (= jeżeli) when

1. vt

1) [jedzenie, kawę] to make

2) (= wykonywać) to do

3) (= powodować) to cause

2. vi

pot (= wykonywać pracę) to work

robić się vr (= stawać się) to become

- niebo ciemniało the sky was growing dark ⇒ ściemnieć

- srebro ciemnieje na powietrzu silver darkens on exposure to air ⇒ ściemnieć, pociemnieć

- na podłodze ciemniała spora kałuża krwi a large pool of blood showed dark on the floor

- las ciemniał na horyzoncie a forest showed dark on a. against the horizon

- ciemniejące w oddali drzewa trees standing out darkly in the distance

- komuś wzrok ciemnieje a. oczy ciemnieją sb’s vision blurs a. is blurred

- widziała, jak mu oczy ciemnieją z gniewu she saw his expression cloud over in anger ⇒ pociemnieć

- ciemniało jej w oczach, czuła, że za chwilę zemdleje everything went black, and she felt she was going to faint

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

- dzień powszedni (roboczy) weekday; (zwykły) ordinary day

- pociąg kursuje wyłącznie w dni powszednie the train only runs on weekdays

- tak wygląda nasz dzień powszedni that’s what a typical day is like

- dzień pracy a. roboczy a working day GB, a workday US

- dzień wolny od pracy a holiday

- autobus nie kursuje w święta i dni wolne od pracy the bus does not run on Sundays or holidays

- dzień świąteczny a holiday

- wziąć dzień urlopu to take a day off

- tego dnia było pochmurno it was a cloudy day

- pewnego dnia one day

- pewnego dnia się o tym dowiecie you’ll get to know about it one day

- pewnego dnia obudzisz się i… one day you’ll wake up and…

- na drugi/trzeci dzień a. drugiego/trzeciego dnia on the second/third day

- trzeciego dnia poczuła się lepiej she felt better on the third day

- cztery dni później four days later

- co drugi/co trzeci dzień every second/third day

- lada dzień any day now

- wydarzenie/temat/bohater dnia an event/topic/hero of the day

- mieć swój dzień to have ones day

- to był mój wielki dzień it was my big day

- mam dziś dobry dzień today is my lucky day

- dziś mam zły dzień, robota mi się nie klei this really isn’t my day, work is heavy going

- pechowy/szczęśliwy dzień unlucky a. bad/lucky day

- co dzień every day, daily

- ubranie na co dzień clothes for everyday use

- na co dzień chodziła w spodniach she normally a. usually wore trousers

- wstał jak co dzień przed piątą as usual he got up before five o’clock

- tak na co dzień pusto tu i ciemnawo usually, it’s an empty and dark place

- co dnia książk. every day, daily

- spotykał ją co dnia he met her every day

- dzień w dzień day in day out, day by a. after day

- matka wydzwania do nas dzień w dzień mother phones us every single day

- w tych dniach one of these days, any day now

- wyjeżdża w tych dniach he’s leaving any day now

- na dniach pot. any day now

- powinien wrócić na dniach he should return any day now

- z dnia na dzień (nagle) from one day to the next; (stopniowo) day by day

- odkładać coś z dnia na dzień to delay doing sth

- żyć z dnia na dzień to live from hand to mouth a. a hand-to-mouth existence

- z dnia na dzień nabierają wprawy they are becoming more proficient by the day

- z dnia na dzień musiał zmienić mieszkanie he had to move unexpectedly

- ciężki/pracowity dzień a hard/busy day

- spędzić dzień na zakupach/na plaży to spend the day shopping/on the beach

- dobrze rozpocząć/zakończyć dzień to begin the day/end the day well

- było jeszcze ciemno, kiedy w szpitalu zaczął się dzień it was still dark outside when the day began at the hospital

- przez cały dzień the whole day

- przez cały dzień przygotowywała się do przyjęcia it took her the whole day to get ready for the party

- uszycie sukienki zajęło jej cały dzień it took her the whole day to sew the dress

- cały (boży) dzień the whole day long

- siedzą cały dzień za biurkami i nic nie robią they sit at their desks all day long doing nothing

- cały dzień spędził w łóżku/przed telewizorem he spent the whole day in bed/watching television

- całymi dniami a. po całych dniach all day (long)

- całymi dniami a. po całych dniach nie ma go w domu he’s never at home

- dzień i noc a. dniem i nocą a. dniami i nocami day and night

- pracował dniami i nocami he worked day and night

- krem na dzień a day cream

- dzień dobry good day; (rano) good morning; (po południu) good afternoon

- na dzień dobry (na powitanie) in salutation; pot., przen. (na początek) for a start

- ukłonić się komuś/pocałować kogoś na dzień dobry to greet sb/to greet sb with a kiss

- na dzień dobry dostał służbowy samochód for starters he was given a company car

- już na dzień dobry przegraliśmy dwa mecze we immediately lost two matches

- słoneczny/deszczowy dzień a sunny/rainy day

- najkrótszy/najdłuższy dzień w roku the shortest/longest day of the year

- dzień się wydłuża the days are getting longer

- w listopadzie dnia ubywa in November the days begin to draw in

- dzień wstaje a. wschodzi a. budzi się dawn a. the day is breaking

- za dnia by day, in a. during the daytime

- wrócimy jeszcze za dnia we’ll be back before nightfall

- za dnia wszystko lepiej widać it’s easier to see everything in the daylight

- skończymy do dnia a. przed dniem we’ll finish early in the morning

- wrócili nade a. przede dniem he got back early in the morning

- dzień kalendarzowy calendar day

- jaki dziś dzień? what day is it today?

- poznaliśmy się w dniu jego urodzin we met on his birthday

- umowa z dnia 31 marca 1994 a contract dated a. of 31March 1994

- dzień wczorajszy/dzisiejszy/jutrzejszy książk. yesterday/today/tomorrow

- na dzień dzisiejszy książk. as of today

- żyć dniem dzisiejszymprzen. to live a day-to-day existence

- wspomnienia o dniu wczorajszym przen. memories of the past

- o dzień jazdy stąd jest oaza there’s an oasis one-day’s ride away from here

- miasteczko leży dwa dni drogi stąd the town is two days’ journey away from here

- dożywać ostatnich dni to live out the rest of one’s days

- pragnął zapomnieć o dniach poniewierki he wanted to forget his days of misery

- □ dzień polarny Astron. polar day

- dzień rektorski Uniw. a day free from classes

- Dzień Dziecka Children’s Day

- Dzień Matki Mother’s Day

- Dzień Kobiet Women’s Day

- Dzień Pański Relig. Day of the Lord

- Dzień Pojednania a. Przebłagania Relig. Day of Atonement, Yom Kippur

- dzień skupienia Relig. day of retreat

■ nie znać a. nie być pewnym dnia ani godziny to be (living) on borrowed time książk.; to know neither the day nor the hour

- podobny jak dzień do nocy as different as chalk and cheese

* * *

* * *

dni- Gen. -a pl. -e l. dni

1. ( od wschodu do zachodu słońca) day; dzień dobry (= powitanie) ( przed południem) good morning; ( po południu) good afternoon; dzień wolny (od pracy) day off; dzień pracy l. roboczy weekday; dzień powszedni weekday; dzień świąteczny holiday; dzień polarny astron. polar day; przesilenie dnia z nocą solstice; do białego dnia till dawn; w biały l. jasny dzień in broad daylight; rośliny krótkiego dnia bot. short-day plants; cały boży dzień all day long, the whole day; dniem i nocą day and night; przede l. nade dniem just before dawn; podobny jak dzień do nocy like night and day.

2. (= doba) day and night; dzień po dniu day after day; dzień w dzień day in, day out; dzień wczorajszy (= wczoraj) yesterday; (= przeszłość) yesterday, past; dzień dzisiejszy (= dzisiaj) today; (= teraźniejszość) today, present; dzień jutrzejszy (= jutro) tomorrow; (= przyszłość) tomorrow, future; szukać wczorajszego dnia hang around; do dnia dzisiejszego until now; temat dnia headline; bohater dnia hero of the day; nie znasz dnia ani godziny you never know the day; żyć z dnia na dzień live from day to day, live from hand to mouth; odkładać coś z dnia na dzień put sth off from day to day; co dzień every day; mieć dobry dzień have one's lucky day, have a good day; mieć zły dzień have a lousy l. bad day; dzień drogi dzieli nas od Warszawy we are a day's journey from Warsaw; trzy dni zwolnienia lekarskiego three days' sick leave; opłata za dzień day's rate.

3. (= wyznaczony termin) date; dzień ślubu wedding day; dzień tygodnia week day; dzień imienin nameday; dzień urodzin birthday; lada dzień any day, any time now; po dziś dzień till now; do sądnego dnia forever; Dzień Kobiet Women's Day; Sądny Dzień rel. Doomsday; Dzień Zaduszny rz.-kat. All Souls' Day.

4. (= jakiś okres) days; twoje dni są policzone your days are numbered.

- karty do gry (playing) cards

- karty do brydża bridge cards

- talia kart a pack a. deck of cards

- tasować/rozdawać/przełożyć kary to shuffle/deal/cut the cards

- rozdać po pięć kart to deal five cards to each player

- sztuczki z karami card tricks

- mieć dobre/słabe karty to have a good/poor hand

- zaglądać komuś w kary to look at sb’s cards

- karta mi idzie/nie idzie I keep getting good/bad cards

- karta się mu odwróciła (na gorzej) the cards went against him; (na lepiej) he’s got a better hand now także przen.; his fortunes have changed przen.

- znaczone karty marked cards

- grać z kimś znaczonymi kartami przen. to play with marked cards a. with a stacked deck przen., to stack the deck against sb przen.

- mocna karta a strong suit także przen.

- karta atutowa a trump card także przen.

- mieć w ręku mocną kartę a. kartę atutową przen. to have a trump card a. strong card to play także przen.

- wróżyć z kart to tell fortunes from cards

- postawić komuś karty to read sb’s fortune from cards

- karta katalogowa an index a. file card

- karta wizytowa a calling a. visiting card

- karta do głosowania a ballot (card), a voting paper

- karta magnetyczna a magnetic card

- karta kredytowa/płatnicza a credit a. charge/debit card

- karta do bankomatu a cash card

- karta telefoniczna a telephone card, a phonecard

- automat na kartę a cardphone GB, a phonecard-operated phone

- płacić kartą (kredytową) to pay by credit card

- karta wstępu a ticket, a pass

- karta członkowska/biblioteczna a membership/library card

- karta pływacka a swimming certificate (required in order to hire a boat)

- karta łowiecka a hunting licence

- karta rowerowa a bicyclist’s licence (entitling one to ride a bicycle on public roads)

- egzamin na kartę pływacką/rowerową a test required to obtain a swimming/bicyclist’s licence

- karta jest ważna/nieważna the licence is valid/expired

- przedłużyć kartę to extend the licence period

- karta win a wine list

- wybrać danie z karty to choose a dish from the menu

- czy mogę prosić o kartę? could I have a menu, please?

- karta tytułowa the title page

- opisywać coś na kartach swojej powieści to describe sth in one’s novel

- wspaniałe/piękne/czarne karty w naszej historii a. naszych dziejach glorious/beautiful/dark episodes in our history

- najczarniejsza karta mojego życia the darkest hour of my life

- to otwiera nową kartę w historii narodu this opens a new page in the nation’s history

- jego życie było jeszcze czystą kartą his life was still a blank page

- karta nauczyciela/pacjenta the teacher’s/patient’s charter

- karta praw dziecka the children’s rights charter

- Karta Narodów Zjednoczonych the Charter of the United Nations

- karta dźwiękowa a sound card

- karta graficzna a graphics card

- grać w karty to play cards

- przegrać majątek a. przepuścić pieniądze w kary to lose a fortune at cards

- siadać do kart to sit down to (play) cards

- spędzić wieczór na kartach to spend an evening playing cards a. at cards

- □ dzika karta Sport wild card

- karta choroby a. chorobowa patient’s chart, patient’s record

- karta gwarancyjna warranty

- karta kalkulacyjna calculation chart

- karta mobilizacyjna Wojsk. mobilization assignment

- karta obiegowa clearance slip

- karta perforowana perforated card

- karta pocztowa postcard

- karta pracy work record

- karta wcielenia Wojsk. enlistment papers, draft card US

- karta zegarowa time card

- zielona karta green card

■ wyłożyć karty na stół to put a. lay one’s cards on the table

- karta przetargowa bargaining card

- grać kartę patriotycznych uczuć/uprzedzeń rasowych to play the patriotism/racism card

- grać z kimś w otwarte karty to play straight with sb

- zawsze gram w otwarte karty I always speak my mind

- zagrajmy w otwarte karty let’s make things clear

- odkryć a. odsłonić karty to show one’s hand

- postawić wszystko na jedną kartę to stake everything on one card a. one roll of the dice

- przywyknąć do samotności to become accustomed to loneliness

- powoli przywykał do tego miejsca he was slowly becoming accustomed to that place

- przywyknąć do rannego wstawania to become accustomed to getting up early

- przywyknąć do ciemności [osoba, oczy] to become accustomed to the dark

- przywykł, że go tak traktują he became accustomed to being treated like this

- przywykła chodzić spać wcześnie she was/is accustomed to going to bed early